Objawy niedoboru wapnia

Po co nam wapń - prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, kostnego i nie tylko

Wapń jest istotnym pierwiastkiem występującym w organizmie człowieka. Wchodzi w skład kości, ale znajduje się także m.in. w surowicy krwi. Stężenie wapnia całkowitego we krwi obejmuje wapń związany z albuminą oraz wolny, czyli wapń zjonizowany. To właśnie ten rodzaj pierwiastka jest kluczowy dla funkcjonowania układu nerwowego, mięśniowego, kostnego, ale też całego organizmu, spełniając między innymi wymienione funkcje:

• Wspomaga wzrost organizmu i tworzenie nowych komórek;

• Bierze udział w krzepnięciu krwi;

• Wpływa na przepuszczalność błon komórkowych i naczyń krwionośnych;

• Bierze udział w prawidłowym skurczu mięśni i naczyń krwionośnych - ma więc wpływ na pracę mięśnia sercowego, mięśni szkieletowych, gładkich i regulację ciśnienia krwi;

• Zapewnia prawidłowe przewodnictwo bodźców nerwowych;

• Odpowiada za wzrost kości i stan zębów.

Niedobór wapnia - przyczyny i rozpoznanie

Przyczyny niedoboru wapnia mogą być różne. Głównym źródłem tego pierwiastka jest dostarczany do organizmu pokarm, na poziom wapnia we krwi ma wpływ jednak także szereg różnych czynników. Ilość wapnia w organizmie podlega regulacji hormonalnej przez działanie parathormonu (PTH) wytwarzanego przez przytarczyce. Zależy także od czynności nerek i poziomu witaminy D. Ciężki niedobór wapnia zwykle spowodowany jest przez stany chorobowe takie, jak:

• Niedobór parathormonu po uszkodzeniu przytarczyc (np. po operacji tarczycy, radioterapii szyi, wystąpieniu przerzutów nowotworowych w obrębie szyi, przy sarkoidozie, amyloidozie);

• Zahamowanie czynności przytarczyc, np. na skutek niewydolności nerek, dużego stężenia fosforu we krwi czy przyjmowania leków znanych jako kalcymimetyki;

• Niedoczynność przytarczyc lub ich brak;

• Ciężkie choroby, takie jak ostre zapalenie trzustki, rabdomioliza, nowotwory, hipokalcemia występuje także u pacjentów z sepsą, ostrą niewydolnością nerek czy niewydolnością wielonarządową;

• Zasadowica oddechowa;

• Niedobór witaminy D - może mu sprzyjać nieprawidłowe wchłanianie, przyjmowanie niektórych leków lub niedostateczna podaż tej witaminy z pożywieniem;

• Zaburzenia wchłaniania wapnia - choroby przewodu pokarmowego: jelit, wątroby, trzustki, długotrwałe żywienie pozajelitowe.

Prawidłowy poziom wapnia we krwi wynosi 2,25–2,75 mmol/l, stan poniżej 2,25 mmol/l nazywany jest hipokalcemią. W celu rozpoznania niedoboru wapnia należy wykonać badanie określające jego poziom we krwi.

Długotrwały niedobór wapnia - skutki

Jakie objawy powoduje niedobór wapnia? Skutki niedoboru wapnia występują wtedy, gdy jego poziom we krwi gwałtownie się obniża lub też wtedy, gdy obniżone stężenie tego pierwiastka jest długotrwałe. Najpoważniejsze objawy niedoboru wapnia to napady drgawkowe, niewydolność serca i tężyczka prowadząca do nadmiernych skurczów mięśni. Zazwyczaj hipokalcemia daje jednak łagodniejsze skutki. Są to na przykład:

• Zaburzenia neurologiczne - neurologiczne objawy niedoboru wapnia obejmują skurcze mięśni, w tym mięśni mimicznych twarzy i dłoni. Wpływ niedoboru wapnia na układ nerwowy może się również objawiać mrowieniem i drętwieniem kończyn, tężyczką oraz drgawkami podobnymi, jak przy padaczce.

• Zaburzenia krzepliwości krwi - przykładowo krwotoki z nosa mogą być również spowodowane niedoborem wapnia;

• Choroby serca - zaburzenia rytmu serca, uczucie nieregularnej pracy serca;

• Problemy z kośćmi - niedobór wapnia może prowadzić do ich łamliwości i nadmiernej kruchości;

• Osłabienie szkliwa, próchnica zębów;

• Łamliwość paznokci;

• Bóle mięśniowe i stawowe;

• Objawy skórne niedoboru wapnia - może to być nadmierna suchość i swędzenie skóry, a także występujące na powierzchni skóry zmiany wypryskowe, wysypki, problemy z gojeniem się ran i częste występowanie siniaków;

• Zaburzenia zachowania, stany depresyjne i lękowe, a nawet upośledzenie umysłowe;

• U dzieci: zaburzenia wzrostu, wady postawy, krzywica.

Jak uzupełnić wapń w organizmie?

W praktyce klinicznej jeśli hipokalcemia jest poważna, może pojawić się potrzeba dożylnego podawania wapnia, jednak w większości przypadków wystarczy uzupełnienie diety i suplementy. Pożywienie jest głównym źródłem wapnia dla organizmu człowieka, a jego wchłanianie zachodzi w jelicie cienkim. Wchłanianie wapnia wspomaga witamina D i magnez, ważne jest więc uzupełnienie również tych związków. Jeśli zauważamy u siebie objawy braku wapnia i potwierdzimy w badaniach jego niedobór, może być konieczne zastosowanie suplementów diety w celu jego uzupełnienia. Kluczowe jest jednak zapobieganie obniżeniu stężenia wapnia poprzez odpowiednią dietę. Normy żywienia opublikowane przez Instytut Żywności i Żywienia przewidują dzienne zapotrzebowanie na wapń rzędu ok. 1000 mg dziennie, natomiast może ono zwiększać się u kobiet w ciąży, dzieci i osób starszych ze względu na znaczenie wapnia dla prawidłowego wzrostu i utrzymania układu kostnego.

Dobrymi źródłami wapnia w diecie są na przykład:

• Przetwory mleczne - wchłanianie wapnia dodatkowo wspomaga laktoza zawarta w mleku;

• Żółtko jaja;

• Nasiona: soja, pestki słonecznika;

• Zielone warzywa: brokuły, natka pietruszki, jarmuż, szpinak;

• Fasola biała i fasolka szparagowa;

• Morele suszone.

Warto pamiętać, że nie tylko niedobór wapnia może być niebezpieczny, ale też nadmiar wapnia. Nie ma jednak powodu do obaw - nie jest możliwe przedawkowanie wapnia poprzez dietę.

Ciekawostka

Szpinak jest warzywem posiadającym w swoim składzie liczne składniki odżywcze, w tym także całkiem sporą ilość wapnia. Jednakże osoby cierpiące na niedobory wapnia powinny unikać szpinaku w diecie! Dlaczego? W liściach szpinaku znajdują się także szczawiany, które tworzą z wapniem nierozpuszczalne kompleksy, przez co organizm nie jest w stanie ich wchłonąć. A to może tylko szybko zwiększyć niedobory tego pierwiastka. Unikanie szpinaku zaleca się także osobom cierpiącym na kamicę nerkową, gdyż szczawiany wapnia zwiększają produkcję kamieni nerkowych.

Alicja Kapiszka

Doradca dietetyczny, mgr inż. Biotechnologii o specjalności bioinżynieria produkcji żywności. Interesuje ją szeroko pojęte zdrowie człowieka, w szczególności wpływ środowiska, stylu życia, diety i psychiki na zdrowie fizyczne. Stara się stale rozwijać w kierunku swoich zainteresowań - ukończyła kurs doradcy dietetycznego, jest ratownikiem oraz studiuje psychologię. Interesuje ją człowiek, a wiedzę pozyskaną z różnych źródeł stara się łączyć i w przystępny sposób przekazywać innym poprzez pisane artykuły.