Kwas azelainowy – na co pomaga i kiedy warto go stosować?

Czego dowiesz się z tego tekstu?

Wybór odpowiednich składników aktywnych to fundament skutecznej pielęgnacji. Z poniższego artykułu dowiesz się m.in.:

• Czym jest kwas azelainowy w świetle aktualnego stanu wiedzy?
• W jaki sposób kwas azelainowy działa na procesy rogowacenia i melanogenezy?
• Dlaczego warto wybrać kwas azelainowy na trądzik pospolity oraz różowaty?
• Jak skuteczny jest kwas azelainowy na przebarwienia i jak wyrównuje koloryt skóry?
• Z czym łączyć kwas azelainowy, aby uzyskać widoczną poprawę kondycji skór?
• Jakie są najważniejsze przeciwwskazania stosowania kwasu azelainowego?

Czym jest kwas azelainowy? Budowa i unikalne właściwości

Aby w pełni zrozumieć potencjał tej substancji, warto najpierw wyjaśnić, czym jest kwas azelainowy. Pod względem chemicznym należy on do grupy nasyconych kwasów dikarboksylowych. Co ciekawe, kwas ten występuje naturalnie w ziarnach zbóż (pszenica, żyto, jęczmień), ale jest również produkowany na ludzkiej skórze przez drożdżaki z rodzaju Malassezia furfur. W lecznictwie dermatologicznym oraz profesjonalnej pielęgnacji skóry ceni się go za wysoką biodostępność i niskie ryzyko podrażnień.

Jak podkreśla dr B.C. Schulte w publikacji dla Journal of Drugs in Dermatology [2015], kwas ten wykazuje selektywność działania. Co to znaczy? Atakuje przede wszystkim komórki o nieprawidłowym metabolizmie (np. nadaktywne melanocyty), co czyni go bezpiecznym dla zdrowej tkanki. Do jakiej cery będzie najlepszy? Praktycznie do każdej - ze szczególnym uwzględnieniem cery trądzikowej, tłustej oraz naczyniowej.

Mechanizm molekularny, czyli jak działa kwas azelainowy?

Zrozumienie sposobu działania kwasu azelainowego pozwala lepiej wykorzystać jego potencjał w codziennej pielęgnacji. Jego wpływ na skórę jest wielopoziomowy.

1. Działanie antyoksydacyjne - kwas ten działa antyoksydacyjnie, co w praktyce oznacza wsparcie naturalnej bariery ochronnej Twojej cery przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, takimi jak smog czy promieniowanie UV. Dzięki temu, że substancja ta aktywnie zwalcza wolne rodniki (niestabilne cząsteczki uszkadzające zdrowe komórki i włókna kolagenowe), wspiera ochronę skóry przed utratą jędrności i przedwczesnym pojawianiem się zmarszczek.
2. Działanie przeciwbakteryjne - składnik ten hamuje syntezę białek komórkowych u bakterii odpowiedzialnych za powstawanie zmian ropnych (Cutibacterium acnes). Skutecznie działa przeciwbakteryjnie zarówno na bakterie tlenowe, jak i beztlenowe, przy niskim ryzyku rozwoju oporności bakteryjne, jak w przypadku antybiotyków.
3. Proces odnowy komórkowej - poprzez działanie keratolityczne (zdolność do rozpuszczania połączeń między komórkami naskórka), kwas azelainowy normalizuje procesy rogowacenia. Dzięki temu odblokowuje ujścia gruczołów łojowych i usuwa martwe komórki, zapobiegając powstawaniu zaskórników.
4. Właściwości przeciwzapalne - kwas azelainowy działa przeciwzapalnie, ponieważ skutecznie hamuje kaskadę mediatorów zapalnych, co sprawia, że wspiera redukcję stanów zapalnych i redukcję obrzęków.

Kwas azelainowy na trądzik pospolity i różowaty

Zastanawiasz się, w jakim przypadku najlepiej uwidoczniają się korzyści terapii kwasem azelainowym? Najwięcej dowodów naukowych dotyczy walki z niedoskonałościami. Zastosowanie kwasu azelainowego na trądzik pospolity redukuje liczbę krostek i grudek, regulując nadmierne wydzielanie sebum przez gruczoły łojowe. Badania prof. Haralda Gollnicka [2004] wykazały, że stężenia stosowane w kuracjach dermatologicznych (15-20%) kwasu mogą mieć porównywalną skuteczność do wybranych terapii standardowych (antybiotyki), ale przy zachowaniu wyższego profilu bezpieczeństwa.

Jeszcze ważniejszą rolę składnik ten odgrywa w terapii trądziku różowatego. Ze względu na swoje działanie przeciwzapalne składnik ten hamuje uwalnianie mediatorów zapalnych w skórze. To sprawia, że kwas azelainowy na rumień działa wyciszająco. W jaki sposób? Zmniejszając nasilenie zmian zapalnych i objawów rumieniowych, co jest zbawienne w przypadku skóry wrażliwej.

Kwas azelainowy na przebarwienia – klucz do jednolitej cery

Jednym z najbardziej pożądanych efektów stosowania kwasu azelainowego jest wyrównanie kolorytu cery. Jako silny inhibitor tyrozynazy (enzymu kluczowego dla procesu melanogenezy), blokuje on nadmierną produkcję melaniny w miejscach, gdzie doszło do zaburzeń.

Kwas azelainowy na przebarwienia jest wyjątkowo skuteczny, ponieważ wspomaga rozjaśnianie przebarwień selektywnie. W praktyce oznacza to, że nie odbarwia zdrowej skóry, lecz uderza w nadaktywne melanocyty. Znajduje on szerokie zastosowanie w redukcji widoczności:

• melasmy (ostudy) – co potwierdziły badania Baliñy [1991], porównujące kwas azelainowy z hydrochinonem;
• przebarwień potrądzikowych (PIH) – które często stanowią największy problem estetyczny po wyleczeniu wyprysków;
• ogólnych nierówności w pigmentacji na powierzchni skóry.

Z czym łączyć kwas azelainowy? Wybór składników aktywnych

Aby zwiększyć skuteczność kwasu azelainowego, warto wprowadzić do rutyny inne substancje aktywne, które będą działać synergicznie. Jakie?

Warto jednak zachować ostrożność przy wprowadzaniu innych składników aktywnych o silnym działaniu drażniącym. Nie zaleca się, by łączyć kwas azelainowy z bardzo wysokimi stężeniami kwasów AHA/BHA lub retinolu w tej samej sesji pielęgnacyjnej, gdyż może to niepotrzebnie zwiększać wrażliwość skóry. Najlepiej stosować produkty z kwasem azelainowym rano, a inne kwasy wieczorem.

Działania niepożądane i bezpieczeństwo kosmetyków z kwasem azelainowym podczas karmienia piersią i w ciąży

Według bazy LactMed (stan na 2024), kwas azelainowy jest dopuszczany do stosowania w okresie karmienia piersią i ciąży (po konsultacji z lekarzem), ponieważ jego przenikanie do krwiobiegu jest minimalne. Co więcej, ryzyko wystąpienia reakcji alergicznych na ten składnik jest niewielkie. Nie oznacza to jednak, że to składnik odpowiedni dla wszystkich. Chcesz odpowiedzialnie wprowadzić do pielęgnacji kwas azelainowy? Przeciwwskazania to:

• nadwrażliwość na sam kwas lub formułę preparatu;
• otwarte rany i silne podrażnienia mechaniczne skóry.

Działania niepożądane zazwyczaj ograniczają się do lekkiego mrowienia lub zaczerwienienia na początku kuracji, co mija wraz z procesem budowanie tolerancji. Jeśli jednak posiadasz cerę wrażliwą, zacznij od aplikacji co drugi wieczór. Po jakim czasie efekty staną się widoczne? Pierwsze zmiany w wyciszeniu stanów zapalnych można zauważyć u niektórych osób już po 4 tygodniach. W przypadku przebarwień na jego działanie należy poczekać od 3 do 6 miesięcy regularnej aplikacji.

Podsumowanie - co warto wiedzieć na temat kwasu azelainowego

Dzięki swojemu naukowo potwierdzonemu i wielokierunkowemu działaniu kwas azelainowy pozostaje jednym z najbardziej niezawodnych narzędzi w kuracjach dermatologicznych. To doskonały zmiatacz wolnych rodników i najlepszy sprzymierzeniec przy trądziku oraz przebarwieniach. Jeśli szukasz sposobu na zdrową, promienną skórę bez niedoskonałości, warto stosować kwas azelainowy jako stały element swojej rutyny. Zapoznaj się z naszą ofertą kosmetyków z kwasem azelainowym i dobierz produkt idealny dla potrzeb Twojej skóry.

Bibliografia:

1. Gollnick H., Graupe K., Zaumseil R.P., Azelaic acid 15% gel in the treatment of acne vulgaris. Combined results of two double-blind clinical comparative studies, „Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft”, 2004.
2. Schulte B.C., Wu W., Rosen T., Azelaic Acid: Evidence-based Update on Mechanism of Action and Clinical Application, „Journal of Drugs in Dermatology”, 2015.
3. Baliña L.M., Graupe K., The treatment of melasma. 20% azelaic acid versus 4% hydroquinone cream, „International Journal of Dermatology”, 1991.
4. Gupta A.K., Gover M.D., Azelaic acid (15% gel) in the treatment of acne rosacea, „International Journal of Dermatology”, 2007.
5. Passi S., Picardo M., De Luca C. et al., Mechanism of azelaic acid action in acne, „Giornale Italiano di Dermatologia e Venereologia”, 1989.
6. Drugs and Lactation Database (LactMed), National Library of Medicine (US), 2006-2024.
7. Kircik L.H., Efficacy and Safety of Azelaic Acid 15% Gel in the Treatment of Post-Inflammatory Hyperpigmentation and Acne, „Journal of Drugs in Dermatology”, 2011.
8. Fitton A., Goa K.L., Azelaic acid. A review of its pharmacological properties and therapeutic efficacy in acne and hyperpigmentary skin disorders, „Drugs”, 1991.

Anna Kuleszewicz-Toborek

Ukończyła studia doktoranckie na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, autorka wielu publikacji naukowych i popularno-naukowych. Od wielu lat interesuje się zdrowiem, w tym nowinkami z medycznego świata naukowego, naturalnymi metodami leczenia i pielęgnacji oraz wpływem stylu życia na ludzki organizm. Prywatnie pasjonatka podróży, turystyki wysokogórskiej i wspinaczki.