Ceramidy w pielęgnacji – na co pomagają i kiedy warto po nie sięgnąć?

Ceramidy – co to jest i jakie mają znaczenie dla skóry?

Ceramidy to organiczne związki chemiczne, a konkretnie lipidy naturalnie występujące w skórze, należące do grupy sfingolipidów. Znajdują się przede wszystkim w warstwie rogowej naskórka, czyli jego najbardziej zewnętrznej części, zbudowanej m.in. z martwych komórek naskórka. Razem z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi tworzą warstwę lipidową naskórka, która pomaga utrzymać jego prawidłową strukturę i ograniczać utratę wody.

Można porównać ją do cementu międzykomórkowego. Dzięki niej skóra lepiej zatrzymuje wodę i jest mniej podatna na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych. Ceramidy stanowią około 50% lipidów znajdujących się w przestrzeniach między komórkami warstwy rogowej naskórka.

Jak działają ceramidy? Ceramidy a bariera hydrolipidowa skóry

Ceramidy działają przede wszystkim jako element bariery ochronnej naskórka. Ich znaczenie wiąże się z ograniczaniem nadmiernej utraty wody i wspieraniem odpowiedniego nawilżenia skóry. Wspólnie z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi tworzą warstwę lipidową, która pomaga utrzymać prawidłową strukturę warstwy rogowej. Dlatego kosmetyki z ceramidami szczególnie dobrze sprawdzają się w pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i z zaburzoną barierą hydrolipidową, wspierając wzmocnienie skóry.

Ceramidy mogą być pomocne, gdy pojawia się:

• przesuszenie skóry,
• szorstkość i łuszczenie,
• uczucie suchości i ściągnięcia,
• większa reaktywność skóry,
• przejściowe osłabienie warstwy ochronnej po intensywnej pielęgnacji.

Gdy bariera naskórkowa jest osłabiona, woda szybciej ucieka ze skóry do otoczenia. Zjawisko to określa się jako TEWL (transepidermalną utratę wody). Ceramidy pomagają uszczelniać warstwę lipidową naskórka, dzięki czemu ograniczają tę utratę i wspierają utrzymanie odpowiedniego nawilżenia skóry. To właśnie dlatego znajdują zastosowanie w pielęgnacji skóry suchej i z zaburzoną barierą.

Ceramidy – na co pomagają i kiedy warto je stosować?

Ceramidy można stosować w pielęgnacji każdego typu cery, ale szczególnie przydatne są w pielęgnacji cery suchej i skóry wrażliwej. Warto sięgnąć po kosmetyki na bazie ceramidów, gdy skóra:

• staje się sucha, szorstka lub zaczyna się łuszczyć,
• po oczyszczaniu daje uczucie ściągnięcia i suchości,
• jest bardziej reaktywna i łatwo pojawia się na niej dyskomfort,
• jest narażona na działanie zimna, wiatru, suchego powietrza lub częste mycie,
• ulega przesuszeniu podczas kuracji z retinoidami lub kwasami.

Ceramidy mogą być również elementem pielęgnacji skóry po wybranych zabiegach kosmetologicznych, jeśli zabieg czasowo osłabił jej barierę ochronną.

Ceramidy przy szczególnych potrzebach skóry

Ceramidy mogą być szczególnie przydatne, gdy bariera ochronna skóry jest osłabiona – m.in. wraz z wiekiem lub w przebiegu niektórych chorób skóry.

• Cera dojrzała - wraz z wiekiem zmienia się skład lipidów warstwy rogowej, a bariera skóry może funkcjonować mniej efektywnie. Poziom ceramidów w skórze również się zmienia, co może sprzyjać suchości skóry. Ceramidy mogą być wartościowym składnikiem pielęgnacji skóry z widocznymi oznakami starzenia, szczególnie gdy pojawiają się przesuszenie, utrata jędrności i elastyczności. Poprawa nawilżenia może sprawić, że drobne zmarszczki odwodnieniowe będą mniej widoczne, ale ceramidy nie są bezpośrednim składnikiem zapobiegającym powstawaniu zmarszczek.
• Cera z AZS - w atopowym zapaleniu skóry obserwuje się zaburzenia bariery naskórkowej i zmiany w profilu ceramidów. Ich niedobór lub zmieniony skład może towarzyszyć zaburzeniom bariery skóry. Emolienty zawierające ceramidy mogą być elementem codziennej pielęgnacji skóry z AZS. Badania wskazują na ich korzystny wpływ na stan skóry, ale nie zastępują leczenia zaleconego przez dermatologa.

Ceramidy w kosmetykach – rodzaje i jak stosować?

W kosmetykach stosuje się różne rodzaje ceramidów, m.in. Ceramide NP, Ceramide AP i Ceramide EOP. W składach można znaleźć również fitosfingozynę, składnik spokrewniony z ceramidami. Ich właściwości i działanie zależą od całej receptury, ponieważ ceramidy współdziałają z innymi lipidami, przede wszystkim cholesterolem i kwasami tłuszczowymi, tworząc tzw. trio lipidowe.

Jak stosować ceramidy? Kosmetyki z ich zawartością można włączyć do codziennej pielęgnacji ciała i twarzy. Występują m.in. w kremach, emulsjach, serum i balsamach. Można je również łączyć z innymi składnikami aktywnymi, np. kwasem hialuronowym, niacynamidem czy pantenolem. Przy skórze wrażliwej warto zwracać uwagę na całą recepturę, nie tylko na obecność ceramidów – znaczenie może mieć również zawartość substancji zapachowych.

Jak wspierać barierę hydrolipidową skóry?

Dla utrzymania prawidłowej bariery hydrolipidowej skóry znaczenie ma zarówno stosowanie kosmetyków wspierających warstwę lipidową, jak i ograniczanie czynników, które mogą ją osłabiać.

W codziennej rutynie warto:

• delikatnie oczyszczać skórę, unikając bardzo gorącej wody i agresywnych detergentów,
• regularnie stosować kosmetyki na bazie ceramidów i innych lipidów,
• uzupełniać pielęgnację o humektanty, np. kwas hialuronowy,
• przy skórze wrażliwej wybierać produkty o prostych formułach i ograniczonej ilości substancji zapachowych,
• chronić skórę przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych, w tym promieniowaniem UV.

Bibliografia

1. Uchida Y., Park K., „Ceramides in Skin Health and Disease: An Update”, American Journal of Clinical Dermatology, 2021;22:853–866.
2. Schild J. et al., „The role of ceramides in skin barrier function and the importance of their correct formulation for skincare applications”, International Journal of Cosmetic Science, 2024;46:526–543.
3. Nugroho W.T. et al., „The Efficacy of Moisturisers Containing Ceramide Compared with Other Moisturisers in the Management of Atopic Dermatitis”, Indian Journal of Dermatology, 2023;68:53–58.

Anna Kuleszewicz-Toborek

Ukończyła studia doktoranckie na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, autorka wielu publikacji naukowych i popularno-naukowych. Od wielu lat interesuje się zdrowiem, w tym nowinkami z medycznego świata naukowego, naturalnymi metodami leczenia i pielęgnacji oraz wpływem stylu życia na ludzki organizm. Prywatnie pasjonatka podróży, turystyki wysokogórskiej i wspinaczki.