ketoza

Szalejąca plaga nadwagi i otyłości sprawia, że ludzie coraz częściej poszukują skutecznego sposobu na odchudzanie. Najczęściej są to różnego rodzaju diety, których głównym założeniem jest restrykcja kaloryczna. Przykładem alternatywnego sposobu żywienia, który ostatnimi czasy zbiera wokół siebie ogromne grono zwolenników, jest dieta ketogeniczna, czy też ketoza odżywcza. Czym jest ketoza i jakie posiada korzyści?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • czym jest ketoza,
  • ciała ketonowe - charakterystyka,
  • rodzaje ketozy,
  • ketoza - zalety i wady.


Czym jest ketoza?


Dieta ketogeniczna jest sposobem odżywiania, który obejmuje ograniczenie węglowodanów prostych i złożonych na rzecz podaży tłuszczów. Działanie takie ma na celu ograniczenie poziomu insuliny, zmuszenie organizmu do czerpania energii z ciał ketonowych i stabilizacja poziomu glukozy we krwi. O stanie ketozy możemy mówić w momencie, gdy organizm po ustabilizowaniu gospodarki węglowodanowej, zaczyna sprawnie korzystać z alternatywnego źródła energii w postaci, jakim są kwasy tłuszczowe.

Aby wprowadzić organizm w stan ketozy, należy ze starannością i regularnością modyfikować swoją dietę, aby ta coraz mocniej przypominała dietę ketogeniczną. Pierwszym krokiem ku temu jest ograniczenie podaży węglowodanów, które w klasycznym systemie żywienia stanowią główne paliwo energetyczne. Nie w tym przypadku. Dieta ketogeniczna jest klasyfikowana na bazie odpowiednich progów procentowych, które określają zawartość poszczególnych makroskładników w diecie. Tłuszcze powinny na diecie ketogenicznej stanowić około 70% całkowitej podaży kalorycznej w ciągu dnia. Pozostałą część wartości kalorycznej stanowią białka oraz drobny odsetek węglowodanów.

Można więc powiedzieć, że dieta ketogeniczna jest dietą o niskiej zawartości węglowodanów. Przed jej wprowadzeniem, warto uprzednio skonsultować się z lekarzem i dietetykiem, którzy określą, czy nie ma przeciwwskazań do stosowania diety ketogenicznej.

 

Ciała ketonowe - charakterystyka


Dieta ketogeniczna to system żywieniowy, który polega na korzystaniu przez organizm z alternatywnych źródeł energii w postaci tłuszczów, konkretniej ciał ketonowych. To właśnie one odpowiadają za większość korzyści i wspaniałych efektów. Czym są i jak działają ciała ketonowe?

 

 

Ciała ketonowe są małymi związkami, będącymi końcowym produktem procesu ketogenezy, czyli procesu polegającego na syntezie wspomnianych ketonów w wątrobie. Organella, które odpowiadają za ten proces to mitochondria, w których zachodzi najważniejszy proces w organizmie człowieka - oddychanie komórkowe. W tymże procesie powstaje produkt końcowy, czyli ATP. Jest to główna cząsteczka zasilająca organizm. Mitochondria mogą korzystać z różnych substratów w celu stworzenia ATP. Jednym z nich mogą być kwasy tłuszczowe, które po odpowiedniej obróbce enzymatycznej, przekształcane są do ketonów, które stanowią w momencie ketozy głównie paliwo energetyczne.

 

 

Istnieją 3 rodzaje ciał ketonowych - aceton, kwas 3-hydroksymasłowy i kwas acetylooctowy. Wszystkie te rodzaje ciał ketonowych stanowią alternatywne substraty do generowania energii. Ważną zaletą ciał ketonowych jest sprawny proces ich metabolizowania. Oznacza to, że kiedy tylko zostaną one wytworzone, praktycznie natychmiastowo są przeznaczane na proces generowania energii. Sprawia to, że człowiek staje się bardziej pobudzony i zmotywowany do działania.

Warto jednak pamiętać, że warunkiem korzystania z benefitów diety ketogenicznej jest uzyskanie wzrostu stężenia ciał ketonowych we krwi, a można to uzyskać dzięki stosowaniu diety niskowęglowodanowej, która potem modyfikowana względem zawartości węglowodanów, sprawi, że organizm przejdzie w stan ketozy.

 

ketoza

Ketoza - rodzaje.


W świecie medycyny i nauki istnieją obecnie 3 rodzaje ketozy, w jakie można wprowadzić organizm.

Pierwszym rodzajem diety keto jest ketoza odżywcza, która charakteryzuje się odzwyczajeniem organizmu od klasycznego źródła energii w postaci węglowodanów do kwasów tłuszczowych. Zadaniem ketozy odżywczej jest ustabilizowanie parametrów związanych z działaniem gospodarki węglowodanowej, czyli obniżenie poziomu insuliny oraz glukozy. Dzięki temu możliwe jest wprowadzenie organizmu w proces regulacji hormonalnej oraz złagodzenie różnych dolegliwości i stanów zapalnych. W tym rodzaju ketozy, poziom ciał ketonowych we krwi waha się w granicach 0,5 (na diecie niskowęglowodanowej) - 6 mmol / l.

Drugim rodzajem ketozy jest ketoza kliniczna. Jest to rodzaj diety ketogenicznej, który indukowany jest w asyście wykwalifikowanych ekspertów. Stosowana jest ona w konkretnych przypadkach klinicznych, przy których ketoza posiada udowodniony wpływ zdrowotny.

Wśród stanów zapalnych, w których sprawdza się ketoza kliniczna, wymienia się:

  • epilepsję,
  • nowotwory (komórki nowotworowe nie są przystosowane do pozyskiwania energii z ciał ketonowych, przez co jest to potencjalna metoda leczenia tych chorób),
  • cukrzycę (przy kontroli lekarskiej),
  • nadwagę i otyłość (ketoza hamuje odczuwanie głodu, kształtuje uczucie sytości i przyspiesza spalanie tkanki tłuszczowej).

Trzecim rodzajem ketozy jest ketoza powysiłkowa, która jest charakterystycznym zjawiskiem dla osób regularnie trenujących. Zjawisko to powiązane jest z hipoglikemią powysiłkową, która powodowana jest poprzez zużycie zapasów glikogenu w przebiegu treningu. Doświadczanie efektu ketozy powysiłkowej korzystnie wpływa na tolerancję wysiłków o różnej charakterystyce oraz umożliwia wprowadzenie dyscypliny do codziennej diety, np. poprzez odpowiednie nawyki żywieniowe.

 

Ketoza - zalety i wady


Ketoza jak każdy inny rodzaj diety ma swoje zalety i wady. Nie da się niestety wybrać diet, które przynosiłyby same korzyści. Warto jednak zwrócić uwagę na istotną ilość benefitów wynikających z praktykowania diety ketogenicznej.

Dieta keto wpływa przede wszystkim na sprawną regulację masy ciała i spalanie tłuszczu. Jest ona polecana osobom z nadwagą i kontrolowaną otyłością. Ten sposób odżywiania i wynikająca z niego zmiana orientacji energetycznej znacząco sprzyja kontroli masy ciała, poprawie motywacji i chęci podejmowania aktywności fizycznej, co przekłada się na regulację masy ciała i skuteczny proces odchudzania.

Ponadto ketoza wpływa na obniżenie poziomu cukru we krwi, co ma znaczące przełożenie na samopoczucie w trakcie dnia (szczególnie u osób z insulinoopornością), a do tego wzrost stężenia ketonów sprzyja podejmowaniu dodatkowych aktywności.

Wykazano także, że ketoza wpływa na regulację poziomu lipidogramu, czyli poziomu cholesterolu całkowitego i jego frakcji, co sprzyja zabezpieczeniu profilaktyki zdrowotnej w obrębie chorób układu sercowo-naczyniowego. Warto jednak takie działania podejmować przy pomocy wykwalifikowanego specjalisty.

 

ketoza

 

Przy wprowadzeniu organizmu w stan ketozy można zaobserwować także większą tendencję do tworzenia się nowych połączeń nerwowych, co sprzyja zachowaniu dobrej światłości umysłu i zabezpieczeniu układu nerwowego przed czynnikami neurodegeneracyjnymi.

Ketozę można także stosować w przebiegu cukrzycy, jednakże jej wprowadzenie należy uprzednio ustalić z lekarzem specjalistą.

Należy także wspomnieć o wadach, jakie niesie ze sobą stosowanie diety ketogenicznej. Okazuje się, że w przypadku jej stosowania u osób z niepoprawnie leczoną cukrzycą, może dojść do niepożądanego zjawiska, jakim jest kwasica ketonowa. Charakteryzuje się ona uporczywymi objawami jak wymioty i senność, ale może także powodować inne problemy zdrowotne. Prawidłowe wdrożenie stanu ketozy i dobrze leczona cukrzyca nie powodują problemów u chorych. Ważna jest jakość leczenia i poziom ustabilizowania choroby.

Na samym początku drogi, osiągnięcie stanu ketozy może okazać się problematyczne. Dzieje się tak ze względu na okresowy spadek energii, pogorszenie samopoczucia, stałą chęć na słodkie przekąski i brak energii. Spowodowane jest to tzw. grypą węglowodanową, charakterystycznym zjawiskiem przy wprowadzaniu organizmu w stan ketozy i ograniczeniu węglowodanów. Są to jednak elementy przejściowe, które potem znikają (można wspomóc organizm elektrolitami), pojawia się odpowiedni poziom ketonów w ludzkim organizmie, co dalej przekłada się na korzyści płynące z procesu, jakim jest utlenianie kwasów tłuszczowych, czyli ketoza odżywcza, a czasem wedle wskazań - ketoza kliniczna.

 

Bibliografia:

  1. Dashti, H. M., Mathew, T. C., Hussein, T., Asfar, S. K., Behbahani, A., Khoursheed, M. A., Al-Sayer, H. M., Bo-Abbas, Y. Y., & Al-Zaid, N. S. (2004). Long-term effects of a ketogenic diet in obese patients. Experimental and clinical cardiology. Clinical Cardiology 9(3): 200–205.
  2. Batch, J. T., Lamsal, S. P., Adkins, M., Sultan, S., & Ramirez, M. N. (2020, August 10). Advantages and disadvantages of the Ketogenic Diet: A review article. Cureus. doi: 10.7759/cureus.9639
  3. Dowis, K., & Banga, S. (2021, May 13). The potential health benefits of the ketogenic diet: A narrative review. Nutrients. 13(5):1654. doi: 10.3390/nu13051654.

Mateusz Jageilski - Szczypik
Dietetyk kliniczny, Trener przygotowania motorycznego
Specjalizuję się w żywieniu i treningu w zaburzeniach hormonalnych, głównie w chorobach Hashimoto i chorobach tarczycy. Autor licznych artykułów w tematyce dietetyki i suplementacji. Na co dzień pomagam osobom odzyskać zdrowie poprzez zalecenia żywieniowe i odpowiednio przygotowany trening. Prowadzę również treningi motoryczne z dziećmi, by niwelować nieprawidłowe wzorce ruchowe i postawę.